Tiêm phòng trước khi mang thai: Cần tiêm vaccine gì và chờ bao lâu?
Tiêm phòng trước khi mang thai giúp người mẹ chủ động tạo miễn dịch với những bệnh có thể gây biến chứng trong thai kỳ. Đặc biệt, một số vaccine sống không được tiêm khi đang mang thai nên cần hoàn tất từ trước. Tuy nhiên, lịch tiêm phải dựa trên tuổi, tiền sử bệnh, hồ sơ tiêm chủng và thời điểm dự định thụ thai.
Vì sao cần tiêm phòng trước khi mang thai?
Trong thai kỳ, hệ miễn dịch và hoạt động sinh lý của cơ thể có nhiều thay đổi. Một số bệnh truyền nhiễm có thể khiến người mẹ mắc bệnh nặng hơn hoặc ảnh hưởng đến thai nhi.
Tiêm chủng trước khi mang thai có thể giúp:
- Giảm nguy cơ mắc một số bệnh có thể phòng ngừa.
- Hạn chế biến chứng do nhiễm trùng.
- Tạo miễn dịch trước khi bước vào thai kỳ.
- Hoàn tất những vaccine không được sử dụng khi mang thai.
- Xây dựng kế hoạch mang thai phù hợp với lịch tiêm.
WHO xác định tiêm chủng là biện pháp giúp cơ thể tạo khả năng bảo vệ trước khi tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. www.who.int
Trước khi tiêm cần kiểm tra những gì?
Hãy mang sổ tiêm hoặc giấy xác nhận tiêm chủng đến cơ sở y tế. Nếu không còn hồ sơ, bác sĩ vẫn có thể đánh giá dựa trên độ tuổi, tiền sử và nguy cơ.
Cần cung cấp:
- Thời điểm dự định mang thai.
- Khả năng đang mang thai.
- Tiền sử mắc bệnh.
- Vaccine đã từng tiêm.
- Phản ứng sau những lần tiêm trước.
- Dị ứng nghiêm trọng.
- Thuốc đang sử dụng.
- Bệnh hoặc thuốc làm suy giảm miễn dịch.
- Kế hoạch đi nước ngoài.
Không nên tự đặt một “combo vaccine” giống người khác vì nhu cầu của mỗi người không hoàn toàn giống nhau.
Trước khi mang thai cần tiêm vaccine gì?
Vaccine MMR
MMR giúp phòng sởi, quai bị và rubella. Trong đó, rubella xảy ra trong thai kỳ có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với thai nhi.
Người chưa tiêm đủ hoặc chưa có bằng chứng miễn dịch nên trao đổi với bác sĩ về việc tiêm MMR trước khi mang thai.
Cần lưu ý:
- MMR là vaccine sống giảm độc lực.
- Không tiêm khi đang mang thai.
- Tránh mang thai ít nhất một tháng sau tiêm.
- Có thể cần một hoặc hai liều tùy hồ sơ miễn dịch.
CDC khuyến nghị người tiêm MMR tránh mang thai ít nhất một tháng sau tiêm. www.cdc.gov
Vaccine thủy đậu
Thủy đậu có thể gây bệnh nặng ở phụ nữ mang thai và ảnh hưởng đến thai nhi trong một số trường hợp.
Người chưa từng mắc thủy đậu, chưa tiêm hoặc không có bằng chứng miễn dịch có thể được chỉ định tiêm hai liều.
Thông thường:
- Hai liều cách nhau khoảng 4–8 tuần.
- Tránh mang thai ít nhất một tháng sau mỗi liều.
- Không tiêm vaccine thủy đậu khi đang mang thai.
Nếu không nhớ mình từng mắc hoặc từng tiêm hay chưa, hãy để bác sĩ đánh giá thay vì tự quyết định.
Vaccine viêm gan B
Viêm gan B có thể lây qua đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con trong quá trình sinh.
Người chưa được tiêm đầy đủ hoặc thuộc nhóm có nguy cơ nên hỏi bác sĩ về việc tiêm phòng.
Lịch tiêm có thể khác nhau tùy loại vaccine. Có phác đồ hai liều, ba liều hoặc lịch riêng cho một số trường hợp. Vì vậy, không nên mặc định tất cả mọi người đều phải tiêm đúng ba mũi.
Vaccine viêm gan B không phải vaccine sống và có thể được sử dụng trong thai kỳ khi có chỉ định. cdc.gov
Vaccine cúm mùa
Phụ nữ mang thai có nguy cơ mắc cúm nặng hơn. Vaccine cúm bất hoạt dạng tiêm có thể sử dụng trước khi mang thai hoặc trong bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ.
Cần phân biệt:
- Vaccine cúm bất hoạt dạng tiêm có thể dùng trong thai kỳ.
- Vaccine cúm sống dạng xịt mũi không được khuyến nghị khi mang thai.
- Vaccine cúm thường cần tiêm nhắc hằng năm.
Việc đã tiêm ở năm trước không có nghĩa là được bảo vệ đầy đủ cho mùa cúm hiện tại. cdc.gov
Vaccine COVID-19
Người chuẩn bị mang thai nên rà soát lịch tiêm theo hướng dẫn hiện hành, tình trạng sức khỏe và tư vấn của cơ sở y tế.
Vaccine COVID-19 không phải nguyên nhân buộc phải trì hoãn kế hoạch mang thai. Nếu có bệnh nền, từng phản ứng sau tiêm hoặc đang điều trị đặc biệt, cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ.
Vaccine HPV
Nếu còn trong độ tuổi hoặc thuộc nhóm được chỉ định, phụ nữ có thể hoàn tất vaccine HPV trước khi mang thai.
Vaccine HPV không được khuyến nghị tiêm trong thai kỳ. Nếu phát hiện có thai khi chưa hoàn thành đủ liều, những liều còn lại thường được hoãn đến sau sinh.
Việc vô tình tiêm HPV rồi mới phát hiện mang thai không đồng nghĩa phải chấm dứt thai kỳ. Hãy báo cho bác sĩ để được tư vấn.
Bảng tóm tắt vaccine trước khi mang thai
Vaccine Có cần hoàn tất trước thai kỳ? Thời gian tránh thai
MMR Nên tiêm trước nếu chưa có miễn dịch Ít nhất 1 tháng
Thủy đậu Nên hoàn tất trước nếu chưa có miễn dịch Ít nhất 1 tháng sau mỗi liều
Viêm gan B Tiêm theo lịch và nguy cơ Thường không cần trì hoãn vì đây không phải vaccine sống
Cúm bất hoạt Có thể tiêm trước hoặc trong thai kỳ Không yêu cầu chờ 1 tháng
COVID-19 Theo khuyến nghị và tình trạng cá nhân Không yêu cầu trì hoãn chỉ vì tiêm vaccine
HPV Nên hoàn tất trước nếu có thể Không có khoảng chờ bắt buộc; hoãn liều còn lại nếu đã mang thai
Tdap Rà soát lịch người lớn; vẫn tiêm trong mỗi thai kỳ Liều thai kỳ thường ở tuần 27–36
Bảng trên chỉ mang tính định hướng. Cơ sở tiêm chủng sẽ xây dựng lịch cụ thể theo hồ sơ của từng người.
Tdap nên tiêm trước hay trong thai kỳ?
Tdap phòng uốn ván, bạch hầu và ho gà.
Người trưởng thành cần được rà soát lịch Tdap hoặc Td. Tuy nhiên, phụ nữ vẫn được khuyến nghị tiêm Tdap trong mỗi thai kỳ, thường vào tuần 27–36, bất kể từng tiêm trước đây hay chưa.
Mục tiêu của liều trong thai kỳ là tối ưu lượng kháng thể truyền từ mẹ sang thai nhi, giúp bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời.
Sau tiêm phòng bao lâu thì được mang thai?
Thời gian chờ phụ thuộc vào loại vaccine.
Vaccine cần tránh thai ít nhất một tháng
- MMR.
- Thủy đậu.
Đây là các vaccine sống giảm độc lực và không được tiêm trong thai kỳ.
CDC khuyến nghị tránh mang thai trong bốn tuần sau MMR hoặc vaccine thủy đậu. www.cdc.gov
Vaccine thường không yêu cầu chờ một tháng
- Vaccine cúm bất hoạt.
- Vaccine viêm gan B.
- Vaccine COVID-19.
- Tdap.
Dù vậy, người có bệnh nền, phản ứng bất lợi hoặc đang dùng thuốc đặc biệt vẫn nên hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp.
Nếu tiêm vaccine rồi mới phát hiện mang thai thì sao?
Trước hết, không nên hoảng loạn. Hãy ghi lại:
- Tên vaccine.
- Ngày tiêm.
- Ngày đầu kỳ kinh cuối.
- Thời điểm có thể thụ thai.
- Kết quả thử thai.
- Các thuốc đã dùng cùng thời điểm.
Nếu vô tình tiêm MMR hoặc thủy đậu khi chưa biết mình có thai, hãy liên hệ bác sĩ.
CDC cho biết tiêm nhầm vaccine rubella hoặc thủy đậu trong thai kỳ không phải là lý do mặc định để chấm dứt thai kỳ. Người mẹ cần được tư vấn về nguy cơ lý thuyết và theo dõi theo chuyên môn. www.cdc.gov
Những vaccine nào được tiêm trong thai kỳ?
Tùy hướng dẫn hiện hành và tình trạng từng người, các vaccine thường được cân nhắc hoặc khuyến nghị trong thai kỳ gồm:
- Vaccine cúm bất hoạt.
- Tdap vào tuần 27–36.
- Vaccine COVID-19 theo hướng dẫn.
- Viêm gan B nếu chưa tiêm và có chỉ định.
- Một số vaccine khác khi có nguy cơ đặc biệt.
MMR và thủy đậu chống chỉ định trong thai kỳ. cdc.gov
Những sai lầm cần tránh
Tiêm theo danh sách trên mạng mà không rà soát hồ sơ
Có thể bạn đã hoàn thành một số vaccine và không cần tiêm lại. Ngược lại, bạn cũng có thể cần vaccine khác do nghề nghiệp, bệnh nền hoặc kế hoạch du lịch.
Không hỏi ngày được bắt đầu thả thai
Sau MMR và thủy đậu, cần tránh mang thai ít nhất một tháng. Hãy ghi rõ ngày kết thúc thời gian chờ.
Nghĩ rằng tiêm trước rồi không cần tiêm trong thai kỳ
Tdap vẫn được khuyến nghị trong mỗi thai kỳ. Vaccine cúm cũng cần cập nhật theo mùa.
Cho rằng mọi vaccine đều nguy hiểm với thai nhi
Không phải vaccine nào cũng chống chỉ định. Nhiều vaccine bất hoạt có thể được sử dụng trong thai kỳ khi được khuyến nghị.
Trì hoãn mang thai quá lâu sau vaccine sống
Khoảng chờ thường được khuyến nghị là ít nhất một tháng đối với MMR và thủy đậu. Không cần tự kéo dài thành ba hoặc sáu tháng nếu bác sĩ không có chỉ định riêng.
Checklist tiêm phòng trước khi mang thai
1. Tìm lại sổ hoặc giấy xác nhận tiêm chủng.
2. Xác định thời điểm dự định có thai.
3. Thực hiện khám tiền thai kỳ.
4. Thông báo nếu có khả năng đang mang thai.
5. Rà soát miễn dịch MMR và thủy đậu.
6. Kiểm tra lịch viêm gan B, cúm, COVID-19 và HPV.
7. Lập lịch tiêm theo tư vấn.
8. Ghi rõ thời gian phải tránh thai.
9. Lưu lại tên vaccine, ngày tiêm và số lô nếu có.
10. Báo bác sĩ nếu xuất hiện phản ứng bất thường.
Câu hỏi thường gặp
Có cần xét nghiệm kháng thể trước khi tiêm không?
Không phải vaccine nào cũng cần xét nghiệm kháng thể. Bác sĩ sẽ dựa trên sổ tiêm, tiền sử bệnh và nguy cơ để quyết định.
Sau tiêm cúm có cần tránh thai không?
Vaccine cúm bất hoạt dạng tiêm không yêu cầu tránh thai một tháng như MMR hoặc thủy đậu.
Đang tiêm viêm gan B có được mang thai không?
Vaccine viêm gan B không phải vaccine sống và không chống chỉ định trong thai kỳ khi có chỉ định. Hãy báo với bác sĩ để được tiếp tục phác đồ phù hợp.
Từng mắc thủy đậu có cần tiêm vaccine không?
Tiền sử bệnh đáng tin cậy hoặc bằng chứng miễn dịch có thể được dùng để đánh giá. Nếu không chắc chắn, hãy hỏi bác sĩ thay vì tự tiêm lại.
Kết luận
Tiêm phòng trước khi mang thai cần được lên kế hoạch dựa trên hồ sơ tiêm chủng và sức khỏe của từng người. MMR và thủy đậu nên được hoàn tất trước thai kỳ nếu chưa có miễn dịch, đồng thời phải tránh mang thai ít nhất một tháng sau tiêm. Các vaccine khác như viêm gan B, cúm, COVID-19, HPV và Tdap cần được sắp xếp theo độ tuổi, nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn.
Bài viết đề xuất:
.jpg)
