Khám tiền thai kỳ và tiêm phòng trước khi mang thai cần gì?

Khám tiền thai kỳ là gì?

Mục tiêu của khám sức khỏe trước khi mang thai

• Một buổi khám phù hợp giúp bác sĩ hiểu rõ tình trạng sức khỏe hiện tại của người phụ nữ.
• Bác sĩ sẽ xem xét bệnh nền, tiền sử dùng thuốc, lịch tiêm chủng và những lần mang thai trước. 
• Việc đánh giá sớm đặc biệt quan trọng vì nhiều cơ quan của thai nhi hình thành trong những tuần đầu.
• Đây cũng là giai đoạn nhiều phụ nữ chưa biết mình đã mang thai.
• Chăm sóc trước thai kỳ vì thế cần bắt đầu trước khi ngừng biện pháp tránh thai. 

Khám tiền thai kỳ có bảo đảm mang thai khỏe mạnh không?

• Không có buổi khám nào bảo đảm một thai kỳ hoàn toàn không xảy ra vấn đề.
• Nhiều biến chứng có thể xuất hiện dù người mẹ đã chuẩn bị kỹ.
• Giá trị của khám tiền thai kỳ nằm ở khả năng phát hiện và điều chỉnh những nguy cơ có thể can thiệp.
• Chẳng hạn, người phụ nữ có thể kiểm soát đường huyết tốt hơn, thay thuốc chưa phù hợp hoặc tiêm bổ sung vaccine còn thiếu.
• Khám trước mang thai cũng tạo cơ hội trao đổi trực tiếp với bác sĩ.
• Người phụ nữ có thể hỏi về dinh dưỡng, vận động, thời điểm thụ thai và cách theo dõi chu kỳ.

Cả hai vợ chồng có nên đi khám không?

• Mang thai diễn ra trong cơ thể người phụ nữ, nhưng sức khỏe sinh sản liên quan đến cả hai người.
• Người chồng nên tham gia nếu hai vợ chồng đang chuẩn bị có con.
• Bác sĩ có thể khai thác bệnh sử gia đình, thói quen sinh hoạt và yếu tố nghề nghiệp của cả hai.
• Nếu có dấu hiệu bất thường, người chồng có thể được chỉ định khám nam khoa hoặc làm xét nghiệm phù hợp.
• Không phải mọi cặp đôi đều cần xét nghiệm chuyên sâu ngay từ đầu.
• Tinh dịch đồ thường được cân nhắc khi có khó khăn về sinh sản hoặc yếu tố nguy cơ. Việc chỉ định nên dựa trên đánh giá thực tế.

Nên khám tiền thai kỳ vào thời điểm nào?

Khám trước khi mang thai bao lâu là phù hợp?

• Rà soát bệnh sử và thuốc đang sử dụng.
• Thực hiện xét nghiệm khi có chỉ định.
• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và cân nặng.
• Hoàn thành một số lịch tiêm nhiều mũi.
• Theo dõi phản ứng sau tiêm.
• Chờ đủ thời gian trước khi thụ thai với vaccine sống.

Ai nên đi khám sớm hơn?

• Có bệnh tiểu đường, tăng huyết áp hoặc bệnh tuyến giáp.
• Đang điều trị động kinh, trầm cảm hoặc bệnh tự miễn.
• Thường xuyên phải dùng thuốc.
• Từng sảy thai, sinh non hoặc thai lưu.
• Từng bị tiền sản giật hoặc tiểu đường thai kỳ.
• Có tiền sử con mắc dị tật bẩm sinh.
• Gia đình có bệnh di truyền.
• Kinh nguyệt không đều hoặc nghi ngờ rối loạn phóng noãn.
• Đang thừa cân, béo phì hoặc thiếu cân.
• Trên 35 tuổi khi dự định mang thai.
• Chuẩn bị điều trị hỗ trợ sinh sản.

Khám tiền thai kỳ gồm những gì?

Khai thác tiền sử sức khỏe và sinh sản

• Sảy thai hoặc thai lưu.
• Mang thai ngoài tử cung.
• Sinh non.
• Tiền sản giật.
• Tiểu đường thai kỳ.
• Dị tật bẩm sinh ở thai nhi.
• Băng huyết hoặc tai biến sản khoa.
• Sinh mổ hoặc phẫu thuật tử cung.

Khám tổng quát và khám phụ khoa

• Khám tổng quát có thể bao gồm đo huyết áp, chiều cao, cân nặng và tính BMI.
• Bác sĩ cũng đánh giá tim, phổi, tuyến giáp hoặc những cơ quan liên quan đến bệnh sử.
• Khám phụ khoa không bắt buộc giống nhau ở mọi người.
• Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên triệu chứng, tuổi và lịch tầm soát trước đó.
• Người có khí hư bất thường, đau vùng chậu, chảy máu giữa kỳ hoặc đau khi quan hệ cần thông báo rõ.
• Những dấu hiệu này có thể cần được đánh giá trước khi mang thai.

Các xét nghiệm trước khi mang thai

• Công thức máu để phát hiện thiếu máu hoặc bất thường tế bào máu.
• Nhóm máu và yếu tố Rh khi chưa có thông tin.
• Đường huyết nếu có nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
• Chức năng tuyến giáp khi có triệu chứng hoặc bệnh sử liên quan.
• Đánh giá miễn dịch rubella hoặc thủy đậu khi hồ sơ không rõ.
• Xét nghiệm HIV, viêm gan B, giang mai hoặc bệnh lây qua đường tình dục.
• Xét nghiệm di truyền khi có tiền sử gia đình hoặc yếu tố nguy cơ.
• Sàng lọc ung thư cổ tử cung nếu đã đến lịch.

Có cần làm xét nghiệm TORCH trước khi mang thai?

Rà soát thuốc và kiểm soát bệnh nền trước khi thụ thai

Không tự ngừng thuốc đang điều trị

• Có cần tiếp tục thuốc hay không.
• Có thể đổi sang thuốc khác không.
• Cần điều chỉnh liều trước khi thụ thai không.
• Phải theo dõi xét nghiệm nào.
• Cần trì hoãn mang thai trong bao lâu.

Kiểm soát bệnh mạn tính trước khi mang thai

• Thai kỳ làm thay đổi hoạt động của tim, thận, nội tiết và hệ miễn dịch.
• Một bệnh đang ổn định vẫn có thể cần điều chỉnh khi mang thai.
• Người bị tiểu đường cần kiểm soát đường huyết trước thụ thai.
• Người có tăng huyết áp cần đánh giá thuốc đang dùng.
• Bệnh tuyến giáp, hen, động kinh và bệnh tâm thần cũng cần được theo dõi.
• Mục tiêu không phải trì hoãn vô thời hạn.
• Bác sĩ sẽ giúp lựa chọn thời điểm mang thai khi bệnh được kiểm soát ở mức phù hợp.

Đánh giá tiền sử gia đình và nguy cơ di truyền

• Hai vợ chồng có quan hệ huyết thống.
• Gia đình có bệnh di truyền đã xác định.
• Người vợ từng mang thai hoặc sinh con mắc dị tật.
• Xét nghiệm máu gợi ý bệnh huyết sắc tố.
• Cặp đôi thuộc nhóm có nguy cơ mang gene bệnh.

Tiêm phòng trước khi mang thai có cần thiết không?

Vì sao cần kiểm tra lịch sử tiêm chủng?

• Tuổi và lịch tiêm trước đây.
• Hồ sơ tiêm chủng còn lưu.
• Tiền sử mắc bệnh.
• Bệnh nền và tình trạng miễn dịch.
• Công việc và nguy cơ tiếp xúc.
• Kế hoạch du lịch.
• Kết quả xét nghiệm miễn dịch khi cần.

Vaccine sống và vaccine không sống khác nhau thế nào?

• Một số vaccine sống giảm độc lực không được khuyến cáo trong thai kỳ.
• Vì vậy, chúng cần được rà soát trước khi thụ thai.
• MMR và vaccine thủy đậu là hai ví dụ quan trọng.
• Nếu cần tiêm, người phụ nữ thường được khuyên tránh mang thai ít nhất một tháng sau tiêm.
• Nhiều vaccine không sống có thể được sử dụng trước hoặc trong thai kỳ khi có chỉ định.
• Tuy nhiên, thời điểm tiêm vẫn cần theo hướng dẫn chuyên môn.

Tiêm vaccine có ảnh hưởng khả năng sinh sản không?

• Vaccine được cấp phép không được sử dụng với mục đích làm thay đổi khả năng sinh sản.
• Lo lắng về vô sinh không nên là lý do tự động từ chối tiêm chủng cần thiết.
• Dù vậy, người có tiền sử phản vệ, suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị đặc biệt phải được sàng lọc trước tiêm.
• Hãy thông báo khả năng đang mang thai cho nhân viên y tế.

Trước khi mang thai cần tiêm phòng gì?

Vaccine sởi – quai bị – rubella

• Rubella trong thai kỳ có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho thai nhi.
• Người chưa có bằng chứng miễn dịch có thể được tư vấn tiêm vaccine MMR trước khi mang thai.
• MMR là vaccine sống giảm độc lực.
• CDC khuyến cáo không tiêm MMR khi đang mang thai và tránh thụ thai trong 28 ngày sau tiêm.
• Nếu vô tình tiêm khi chưa biết mình mang thai, người phụ nữ cần liên hệ bác sĩ để được tư vấn; đây không được xem là lý do tự động chấm dứt thai kỳ. CDC – Pregnancy and Rubella
• Người đã tiêm đủ nhưng không còn hồ sơ nên trao đổi với bác sĩ.
• Xét nghiệm miễn dịch hoặc tiêm bổ sung sẽ được cân nhắc theo từng trường hợp.

Vaccine thủy đậu

• Thủy đậu có thể gây bệnh nặng ở người trưởng thành.
• Nhiễm thủy đậu trong thai kỳ cũng cần được theo dõi y tế chặt chẽ.
• Vaccine thủy đậu là vaccine sống.
• Người đang mang thai không nên tiêm. Sau mỗi mũi, phụ nữ nên tránh thụ thai trong khoảng một tháng theo hướng dẫn của CDC.
• CDC – Guidelines for Vaccinating Pregnant Women
• Nếu không nhớ đã mắc thủy đậu hay chưa, hãy trao đổi với bác sĩ.
• Không nên tự kết luận miễn dịch chỉ dựa vào ký ức.

Vaccine cúm mùa

• Cúm có thể gây bệnh nặng hơn trong thai kỳ.
• Vaccine cúm bất hoạt có thể được sử dụng trước hoặc trong thai kỳ theo mùa và hướng dẫn y tế.
• Cần phân biệt vaccine cúm dạng tiêm bất hoạt với vaccine cúm sống dạng xịt mũi.
• Vaccine sống dạng xịt không được sử dụng trong thai kỳ.
• Do chủng cúm lưu hành có thể thay đổi, vaccine cúm thường được cập nhật theo mùa.
• Cơ sở tiêm chủng sẽ tư vấn thời điểm phù hợp.

Vaccine viêm gan B

• Người chưa có miễn dịch hoặc có nguy cơ phơi nhiễm viêm gan B có thể được đánh giá để tiêm.
• Lịch tiêm thường gồm nhiều mũi nên cần chuẩn bị sớm.
• Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm liên quan đến viêm gan B dựa trên bệnh sử.
• Không nên chỉ dựa vào một kết quả kháng thể riêng lẻ để tự quyết định lịch tiêm.
• Nếu phát hiện đang nhiễm viêm gan B, người phụ nữ cần được tư vấn chuyên khoa.
• Mục tiêu là theo dõi sức khỏe mẹ và xây dựng kế hoạch bảo vệ trẻ sau sinh.

Vaccine HPV

• Vaccine HPV giúp phòng ngừa các type virus liên quan đến nhiều bệnh lý, trong đó có ung thư cổ tử cung. Người trong độ tuổi và chưa hoàn thành lịch tiêm có thể trao đổi với bác sĩ trước khi mang thai.
• HPV không được khuyến cáo tiêm trong thai kỳ.
• Nếu phát hiện mang thai sau khi bắt đầu lịch tiêm, các mũi còn lại thường được hoãn đến sau sinh.
• Không cần quá hoảng loạn nếu vô tình tiêm khi chưa biết có thai.
• Hãy thông báo với bác sĩ để được hướng dẫn theo dõi.

Bạch hầu, ho gà và uốn ván

• Lịch tiêm nhóm vaccine này cần được rà soát theo tuổi và tiền sử.
• Tuy nhiên, Tdap thường được khuyến cáo trong mỗi thai kỳ, chủ yếu ở giai đoạn 27–36 tuần, để truyền kháng thể bảo vệ trẻ trong những tháng đầu.
• Vì vậy, tiêm Tdap trước mang thai không thay thế mũi được chỉ định trong thai kỳ.
• Lịch tiêm tại Việt Nam có thể được điều chỉnh theo vaccine sẵn có và hướng dẫn của cơ quan y tế.

Những vaccine khác 

• COVID-19, viêm gan A, phế cầu, não mô cầu hoặc vaccine dành cho người đi du lịch có thể được cân nhắc.
• Chỉ định phụ thuộc bệnh nền, nghề nghiệp, vùng đến và nguy cơ phơi nhiễm. 
• Không nên tự xây một danh sách dài rồi tiêm đồng loạt.
• Mỗi vaccine có đối tượng, chống chỉ định và lịch tiêm riêng.

Sau tiêm phòng bao lâu thì có thể mang thai?

MMR và thủy đậu cần chờ ít nhất một tháng

• Với MMR và thủy đậu, phụ nữ thường được khuyến cáo tránh mang thai trong ít nhất 28 ngày hoặc một tháng sau tiêm.
• Nếu lịch thủy đậu cần nhiều mũi, tổng thời gian chuẩn bị có thể dài hơn.
• Khoảng cách giữa các mũi phải tuân theo hướng dẫn của vaccine được sử dụng.
• Không rút ngắn lịch chỉ vì muốn mang thai sớm.
• Cũng không cần kéo dài thời gian chờ nếu không có chỉ định đặc biệt.

Các vaccine khác có cần trì hoãn thụ thai không?

1. Đây là vaccine sống hay không sống?
2. Lịch tiêm gồm bao nhiêu mũi?
3. Sau mũi cuối cần tránh thai bao lâu?

Nếu mang thai sớm hơn dự kiến thì sao?

• Tên vaccine.
• Ngày tiêm.
• Ngày đầu kỳ kinh cuối.
• Ngày quan hệ có khả năng thụ thai.
• Hồ sơ bệnh nền và thuốc đang dùng.

Chuẩn bị gì ngoài khám và tiêm phòng?

Bổ sung axit folic trước khi mang thai

• Phụ nữ có khả năng mang thai được khuyến cáo bổ sung 400 microgam axit folic mỗi ngày.
• Nên bắt đầu ít nhất một tháng trước thụ thai và tiếp tục trong giai đoạn đầu thai kỳ.
• Axit folic giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh.
• Ống thần kinh phát triển rất sớm, thường trước khi người phụ nữ biết mình có thai.
• CDC – Planning for Pregnancy
• Người từng có thai nhi bị dị tật ống thần kinh hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao có thể cần liều khác.
• Không tự tăng liều nếu chưa có chỉ định.

Điều chỉnh cân nặng và vận động

• Ăn đa dạng nhóm thực phẩm.
• Tăng rau, trái cây và nguồn đạm phù hợp.
• Hạn chế đồ uống nhiều đường.
• Vận động đều đặn.
• Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ ổn định.
• Điều chỉnh cân nặng với hướng dẫn chuyên môn khi cần.

Ngừng thuốc lá, rượu bia và chất kích thích

• Không có thời điểm nào “quá sớm” để ngừng thuốc lá và rượu bia khi chuẩn bị có thai.
• Người chồng cũng nên điều chỉnh vì khói thuốc thụ động và lối sống có thể ảnh hưởng sức khỏe gia đình. 
• Nếu khó dừng, hãy tìm hỗ trợ y tế.
• Không tự sử dụng thuốc cai nghiện, thảo dược hoặc sản phẩm truyền miệng khi chưa được tư vấn.
• Ngoài ra, cần chú ý hóa chất tại nơi làm việc.
• Hãy thông báo nếu thường xuyên tiếp xúc dung môi, thuốc trừ sâu, kim loại nặng hoặc bức xạ.

Chuẩn bị kiến thức cho thai kỳ

Câu hỏi thường gặp về khám tiền thai kỳ

Chưa kết hôn có được khám tiền thai kỳ không?

• Có. Khám tiền thai kỳ dựa trên nhu cầu sức khỏe và kế hoạch sinh sản, không phụ thuộc tình trạng hôn nhân.
• Người đi khám được quyền trao đổi riêng tư về sức khỏe tình dục, biện pháp tránh thai, bệnh sử và kế hoạch có con.

Đã từng sinh con có cần khám lại không?

• Có thể cần.
• Sức khỏe, tuổi, cân nặng, thuốc đang dùng và tình trạng miễn dịch có thể thay đổi sau mỗi lần mang thai.
• Những biến chứng ở thai kỳ trước cũng cần được đánh giá lại.
• Chẳng hạn, tiền sử tiền sản giật hoặc tiểu đường thai kỳ có thể ảnh hưởng kế hoạch theo dõi lần sau.

Có cần siêu âm trước khi mang thai không?

• Siêu âm không phải thủ tục bắt buộc cho mọi phụ nữ khỏe mạnh.
• Bác sĩ có thể chỉ định khi có đau vùng chậu, kinh nguyệt bất thường, tiền sử u xơ, nang buồng trứng hoặc vấn đề sinh sản.
• Kết quả siêu âm cần được đặt trong bối cảnh triệu chứng và khám lâm sàng.
• Không nên dựa riêng vào siêu âm để kết luận khả năng mang thai.

Khám tiền thai kỳ có phát hiện vô sinh không?

• Khám trước mang thai có thể nhận diện một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Tuy nhiên, đây không phải lúc nào cũng là quy trình chẩn đoán vô sinh đầy đủ.
• Nếu hai vợ chồng chưa từng thử có con và không có nguy cơ đặc biệt, bác sĩ có thể chưa chỉ định xét nghiệm chuyên sâu.
• Tuổi, thời gian quan hệ không tránh thai và tiền sử sẽ quyết định bước tiếp theo.

Có thể tiêm nhiều vaccine trong cùng ngày không?

• Một số vaccine có thể được tiêm trong cùng buổi nếu không có chống chỉ định.
• Một số loại cần tiêm cùng ngày hoặc cách nhau theo khoảng thời gian nhất định.
• Cơ sở tiêm chủng sẽ sắp xếp dựa trên loại vaccine và lịch sử tiêm.
• Người đi tiêm cần khai báo bệnh nền, dị ứng, thuốc đang dùng và khả năng mang thai.

Kết luận