Bổ sung vi chất trước khi mang thai giúp cơ thể mẹ chuẩn bị tốt hơn cho quá trình thụ thai và những tuần đầu của thai kỳ. Một số dưỡng chất cần được quan tâm từ sớm như axit folic, sắt, i-ốt, vitamin D và canxi. Bên cạnh đó, omega-3, kẽm và vitamin B12 cũng có vai trò nhất định tùy chế độ ăn và tình trạng dinh dưỡng.
Tuy nhiên, bổ sung vi chất không có nghĩa là uống càng nhiều càng tốt. Mỗi dưỡng chất đều có nhu cầu khác nhau. Một số chất nếu dùng liều cao kéo dài còn có thể gây bất lợi cho mẹ và thai nhi.
Vì vậy, điều quan trọng là bổ sung đúng chất, đúng nhu cầu và đúng thời điểm.
Vì sao nên bổ sung vi chất trước khi mang thai?
Những tuần đầu của thai kỳ là giai đoạn cơ thể thai nhi bắt đầu hình thành nhiều cơ quan quan trọng. Trong khi đó, không phải mẹ nào cũng phát hiện mình mang thai ngay từ những ngày đầu.
Điều này khiến việc chuẩn bị dinh dưỡng trước khi thụ thai trở nên cần thiết.
Cơ thể cần có nguồn dự trữ vi chất
Một số dưỡng chất cần được cung cấp đều đặn qua chế độ ăn. Khi nhu cầu tăng lên trong thai kỳ, cơ thể mẹ phải đáp ứng đồng thời nhu cầu của bản thân và sự phát triển của thai nhi.
Nếu khẩu phần ăn thiếu hụt hoặc nguồn dự trữ không tốt, mẹ có thể khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng khi mang thai.
Vì vậy, giai đoạn trước khi mang thai là thời điểm phù hợp để rà soát lại chế độ ăn và những vi chất cần thiết.
Không phải vi chất nào cũng cần uống thêm
Một sai lầm thường gặp là sử dụng nhiều loại vitamin cùng lúc với suy nghĩ cơ thể sẽ khỏe hơn.
Thực tế, nhu cầu vi chất phụ thuộc vào tuổi, chế độ ăn, tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe của từng người.
Có người cần bổ sung thêm một số dưỡng chất. Có người chỉ cần điều chỉnh chế độ ăn. Một số trường hợp cần xét nghiệm hoặc được bác sĩ hướng dẫn trước khi sử dụng viên bổ sung.
Do đó, bổ sung vi chất nên dựa trên nhu cầu thực tế thay vì tự mua nhiều sản phẩm cùng lúc.
Tham khảo thêm: Dịch vụ chăm sóc mẹ và bé sau sinh
5 vi chất cần quan tâm trước khi mang thai
Trong giai đoạn chuẩn bị mang thai, có 5 nhóm vi chất đặc biệt đáng lưu ý gồm axit folic, sắt, i-ốt, vitamin D và canxi.
Mỗi chất đảm nhận một vai trò khác nhau. Vì vậy, không nên xem chúng có thể thay thế cho nhau.
Axit folic: vi chất cần chuẩn bị từ sớm
Axit folic là một trong những dưỡng chất được quan tâm hàng đầu trước khi mang thai.
Dưỡng chất này tham gia vào quá trình tổng hợp DNA và phân chia tế bào. Đặc biệt, axit folic có vai trò quan trọng trong giai đoạn sớm của quá trình phát triển phôi thai.
Nên bổ sung axit folic khi nào?
Theo nội dung tài liệu, phụ nữ chuẩn bị mang thai nên bắt đầu bổ sung axit folic từ trước thời điểm thụ thai.
Mức tham khảo phổ biến cho phụ nữ có khả năng mang thai là 400–600 mcg/ngày. Một số trường hợp đặc biệt có thể cần liều cao hơn theo chỉ định của bác sĩ.
Ví dụ, người từng có thai nhi bị dị tật ống thần kinh có thể thuộc nhóm cần được tư vấn liều axit folic riêng.
Vì vậy, không nên tự tăng liều chỉ vì nghĩ rằng uống nhiều sẽ tốt hơn.
Axit folic có thể lấy từ thực phẩm nào?
Axit folic và folate có thể được cung cấp từ nhiều loại thực phẩm như:
- Rau lá xanh.
- Các loại đậu.
- Rau củ.
- Trái cây.
- Ngũ cốc và một số thực phẩm được tăng cường folate.
Tuy nhiên, chế độ ăn đa dạng vẫn nên kết hợp với viên bổ sung khi có chỉ định hoặc khuyến nghị phù hợp.
Tham khảo thêm: dịch vụ tắm bé tại nhà
Sắt: chuẩn bị nguồn dự trữ trước thai kỳ
Sắt cần thiết cho quá trình tạo hemoglobin và vận chuyển oxy trong cơ thể.
Khi mang thai, nhu cầu sắt tăng lên do cơ thể mẹ phải đáp ứng sự gia tăng thể tích máu và nhu cầu phát triển của thai nhi.
Vì sao cần quan tâm đến sắt trước khi mang thai?
Nếu mẹ bước vào thai kỳ với tình trạng thiếu sắt hoặc thiếu máu, việc đáp ứng nhu cầu sắt trong thai kỳ có thể khó khăn hơn.
Do đó, kiểm tra tình trạng thiếu máu và dự trữ sắt trước khi mang thai có thể giúp phát hiện sớm vấn đề dinh dưỡng.
Ferritin thường được sử dụng để đánh giá dự trữ sắt trong cơ thể. Tuy nhiên, việc xét nghiệm và bổ sung cần được thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Không nên tự uống sắt liều cao
Sắt không phải loại vitamin có thể uống tùy ý.
Bổ sung quá nhiều có thể gây táo bón, buồn nôn hoặc khó chịu đường tiêu hóa. Trong khi đó, người không thiếu sắt chưa chắc cần bổ sung liều cao.
Các thực phẩm giàu sắt gồm:
- Thịt.
- Cá.
- Trứng.
- Hải sản.
- Các loại đậu.
- Rau xanh đậm.
Vitamin C trong rau củ và trái cây cũng có thể hỗ trợ hấp thu sắt từ khẩu phần ăn.
Tham khảo thêm: dịch vụ thông tắc tia sữa
I-ốt: chuẩn bị cho hoạt động tuyến giáp
I-ốt là nguyên tố vi lượng cần thiết cho quá trình tổng hợp hormone tuyến giáp.
Hormone tuyến giáp có vai trò quan trọng đối với quá trình chuyển hóa và phát triển của cơ thể. Trong thai kỳ, nhu cầu i-ốt cũng cần được quan tâm do thai nhi phụ thuộc vào nguồn hormone tuyến giáp từ mẹ trong giai đoạn phát triển sớm.
Nhu cầu i-ốt trước khi mang thai
Mức tham khảo trong tài liệu là khoảng 150 mcg i-ốt/ngày.
Nguồn i-ốt có thể đến từ:
- Muối i-ốt.
- Hải sản.
- Cá.
- Trứng.
- Một số thực phẩm khác có chứa i-ốt.
Tuy nhiên, người có bệnh lý tuyến giáp hoặc đang sử dụng thuốc điều trị tuyến giáp không nên tự ý bổ sung i-ốt liều cao.
Vì sao không nên tự bổ sung i-ốt?
Cả thiếu và thừa i-ốt đều có thể ảnh hưởng đến hoạt động tuyến giáp.
Nếu đang điều trị bệnh tuyến giáp, mẹ nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng viên bổ sung i-ốt hoặc các sản phẩm chứa nhiều i-ốt.
Tham khảo thêm: Dịch vụ massage bầu tại nhà
Vitamin D và canxi: chuẩn bị nền tảng cho xương
Vitamin D và canxi thường được nhắc đến cùng nhau vì vitamin D hỗ trợ cơ thể hấp thu và sử dụng canxi.
Canxi cần thiết cho hệ xương và răng. Trong thai kỳ, nhu cầu dinh dưỡng của mẹ thay đổi để đáp ứng quá trình phát triển của thai nhi.
Vitamin D cần thiết thế nào?
Vitamin D góp phần hỗ trợ hấp thu canxi và duy trì sức khỏe xương.
Nguồn vitamin D có thể đến từ:
- Một số loại cá béo.
- Trứng.
- Thực phẩm tăng cường vitamin D.
- Ánh nắng phù hợp.
- Sản phẩm bổ sung khi cần thiết.
Tham khảo mức 600 IU/ngày, tương đương 15 mcg.
Tuy nhiên, nhu cầu thực tế có thể khác nhau. Người có nguy cơ thiếu vitamin D hoặc đã được xác định thiếu cần được tư vấn cách bổ sung phù hợp.
Canxi có cần bổ sung trước khi mang thai?
Canxi là khoáng chất quan trọng đối với xương và răng.
Trước khi mang thai, mẹ nên ưu tiên xây dựng chế độ ăn đủ canxi thay vì mặc định phải uống viên canxi.
Các nguồn canxi quen thuộc gồm:
- Sữa.
- Sữa chua.
- Phô mai.
- Cá nhỏ ăn cả xương.
- Tôm.
- Một số loại rau xanh.
- Một số thực phẩm được bổ sung canxi.
Tham khảo mức 800–1.000 mg/ngày. Tuy nhiên, tổng lượng canxi cần thiết nên tính cả lượng nhận được từ thực phẩm.
Không nên uống canxi và sắt cùng lúc
Canxi có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu sắt khi dùng đồng thời ở một số trường hợp.
Nếu đang sử dụng cả hai loại bổ sung, nên hỏi nhân viên y tế về thời điểm uống phù hợp.
Tham khảo thêm: Lớp học tiền sản tại tphcm
3 vi chất có thể cần quan tâm tùy chế độ ăn
Không phải phụ nữ nào cũng cần bổ sung thêm omega-3, kẽm và vitamin B12.
Nhu cầu phụ thuộc khá nhiều vào thực phẩm mà mẹ sử dụng hàng ngày.
Omega-3: DHA và EPA
Omega-3, đặc biệt DHA và EPA, có vai trò đối với sự phát triển não và thị giác của thai nhi.
Nguồn omega-3 có thể đến từ:
- Cá hồi.
- Cá mòi.
- Cá trích.
- Cá thu.
- Một số loại hạt như hạt lanh và hạt chia.
Tham khảo khoảng 350–450 mg DHA + EPA/ngày.
Tuy nhiên, khi bổ sung omega-3, mẹ cần chú ý lựa chọn nguồn cá phù hợp và hạn chế những loại cá có hàm lượng thủy ngân cao.
Kẽm
Kẽm tham gia vào nhiều quá trình sinh học của cơ thể, trong đó có tổng hợp DNA và phân chia tế bào.
Nguồn kẽm có thể đến từ:
- Hàu.
- Thịt bò.
- Tôm.
- Trứng.
- Các loại hạt.
Tham khảo mức 8–11 mg/ngày.
Nếu chế độ ăn đã cung cấp đủ kẽm, không nhất thiết phải tự bổ sung thêm viên kẽm.
Vitamin B12
Vitamin B12 tham gia vào quá trình tạo hồng cầu và hoạt động của hệ thần kinh.
Người ăn chay, đặc biệt chế độ ăn hạn chế hoặc không sử dụng thực phẩm có nguồn gốc động vật, có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao hơn.
Nguồn B12 chủ yếu gồm:
- Thịt.
- Cá.
- Trứng.
- Sữa và sản phẩm từ sữa.
- Thực phẩm được tăng cường vitamin B12.
Ttham khảo mức khoảng 2,4 mcg/ngày.
Nếu mẹ ăn chay hoặc có chế độ ăn hạn chế thực phẩm động vật, nên trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng để đánh giá nhu cầu bổ sung.
Tham khảo thêm: Khóa học chăm sóc mẹ và bé sau sinh
Những vi chất không nên tự ý dùng liều cao
Bổ sung vi chất trước khi mang thai cần đúng mức. Một số chất nếu sử dụng quá liều có thể gây tác dụng ngược.
Vitamin A dạng retinol
Vitamin A cần thiết cho cơ thể nhưng liều cao vitamin A dạng retinol có thể gây nguy cơ đối với thai nhi.
Đây là lý do phụ nữ chuẩn bị mang thai không nên tự ý sử dụng các sản phẩm chứa hàm lượng vitamin A cao.
Đặc biệt cần kiểm tra thành phần của:
- Vitamin tổng hợp.
- Thực phẩm bổ sung.
- Sản phẩm làm đẹp có đường uống.
- Dầu gan cá.
- Các sản phẩm chứa retinol.
Beta-carotene từ thực vật là dạng tiền vitamin A và được cơ thể chuyển đổi theo nhu cầu.
Selenium
Selenium là vi chất cần thiết nhưng nhu cầu rất nhỏ.
Bổ sung quá nhiều trong thời gian dài có thể gây những vấn đề như rụng tóc, móng yếu hoặc các biểu hiện bất lợi khác.
Vì vậy, không nên tự uống selenium liều cao khi chưa có lý do rõ ràng.
Vitamin E
Vitamin E có vai trò chống oxy hóa và cần thiết cho cơ thể.
Tuy nhiên, dùng vitamin E liều cao không đồng nghĩa với việc tăng khả năng thụ thai.
Việc sử dụng liều cao không có chỉ định còn có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở một số trường hợp.
Tham khảo thêm: Dịch vụ vỗ rung long đờm cho bé
Bổ sung vi chất trước khi mang thai thế nào cho hợp lý?
Thay vì mua nhiều loại viên uống, mẹ có thể bắt đầu bằng việc đánh giá lại chế độ ăn.
Ưu tiên thực phẩm đa dạng
Một chế độ ăn đa dạng giúp cơ thể nhận được nhiều nhóm dưỡng chất cùng lúc.
Có thể luân phiên:
- Rau xanh.
- Rau củ nhiều màu.
- Trái cây.
- Cá.
- Thịt.
- Trứng.
- Sữa và chế phẩm từ sữa.
- Các loại đậu.
- Hạt và ngũ cốc.
Một bữa ăn không cần có tất cả thực phẩm. Điều quan trọng là sự đa dạng được duy trì qua nhiều ngày.
Ưu tiên thực phẩm nhiều màu sắc
Rau củ quả có màu sắc khác nhau thường cung cấp những nhóm hợp chất thực vật khác nhau.
Mẹ có thể kết hợp rau xanh, thực phẩm màu đỏ, cam, vàng, tím và các loại trái cây trong khẩu phần.
Cách ăn đa dạng này giúp bữa ăn phong phú hơn và hạn chế tình trạng chỉ tập trung vào một vài loại thực phẩm.
Kiểm tra thành phần trước khi uống vitamin tổng hợp
Nếu sử dụng vitamin tổng hợp dành cho phụ nữ chuẩn bị mang thai, mẹ nên đọc kỹ bảng thành phần.
Một số sản phẩm có thể đồng thời chứa:
- Axit folic.
- Sắt.
- I-ốt.
- Vitamin D.
- Vitamin A.
- Kẽm.
- Vitamin B12.
Nếu uống thêm nhiều sản phẩm khác, tổng lượng một số chất có thể bị cộng dồn.
Đây là lý do không nên sử dụng nhiều loại thực phẩm bổ sung một cách tùy tiện.
Tham khảo thêm: Dịch vụ nuôi đẻ tại bệnh viện
Khi nào nên trao đổi với bác sĩ về bổ sung vi chất?
Không phải ai cũng cần xét nghiệm tất cả các vi chất.
Tuy nhiên, mẹ nên chủ động trao đổi với bác sĩ nếu thuộc nhóm có nguy cơ thiếu hụt hoặc có vấn đề sức khỏe liên quan.
Một số trường hợp cần được quan tâm gồm:
- Từng bị thiếu máu hoặc thiếu sắt.
- Có chế độ ăn hạn chế.
- Ăn chay.
- Có bệnh lý tuyến giáp.
- Có bệnh lý mạn tính.
- Đang sử dụng thuốc thường xuyên.
- Từng có thai kỳ gặp vấn đề liên quan đến dinh dưỡng.
- Đang sử dụng nhiều loại vitamin hoặc thực phẩm bổ sung.
Bác sĩ có thể dựa vào tiền sử, chế độ ăn và xét nghiệm cần thiết để đưa ra hướng bổ sung phù hợp.
Tham khảo thêm: Dinh dưỡng cho mẹ và bé
Gợi ý chuẩn bị vi chất trước khi mang thai
Mẹ có thể ghi nhớ 5 nguyên tắc đơn giản:
Một là, chuẩn bị sớm.
Đừng chờ đến khi que thử thai hiện hai vạch mới bắt đầu quan tâm đến dinh dưỡng.
Hai là, ưu tiên axit folic.
Đây là một trong những vi chất cần được chuẩn bị từ trước khi thụ thai.
Ba là, ăn đa dạng trước khi nghĩ đến viên uống.
Thực phẩm vẫn là nền tảng quan trọng của chế độ dinh dưỡng.
Bốn là, không bổ sung theo tâm lý “càng nhiều càng tốt”.
Một số vi chất có thể gây hại nếu dùng quá liều.
Năm là, cá nhân hóa khi cần thiết.
Nếu có bệnh lý, chế độ ăn đặc biệt hoặc nguy cơ thiếu hụt, mẹ nên được tư vấn trước khi bổ sung.
Tham khảo thêm: Cẩm nang mẹ bầu
Kết luận
Bổ sung vi chất trước khi mang thai là một phần quan trọng trong quá trình chuẩn bị sức khỏe cho mẹ và thai nhi. Axit folic, sắt, i-ốt, vitamin D và canxi là những dưỡng chất cần đặc biệt quan tâm. Omega-3, kẽm và vitamin B12 có thể cần được chú ý thêm tùy vào chế độ ăn của từng người.
Điều quan trọng không nằm ở việc sử dụng thật nhiều loại vitamin. Mục tiêu là xây dựng một chế độ ăn đa dạng, cung cấp đủ dưỡng chất và bổ sung đúng những gì cơ thể thực sự cần.
Nếu đang chuẩn bị mang thai, mẹ có thể bắt đầu bằng việc rà soát chế độ ăn, kiểm tra sức khỏe tiền thai kỳ và trao đổi với bác sĩ về những vi chất cần bổ sung. Đây cũng là bước nền tảng trước khi tìm hiểu sâu hơn về kiến thức mang thai và chăm sóc sức khỏe trong từng giai đoạn thai kỳ.
